Rewolucja w kontrolach pracowniczych – nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy

11 marca 2026 r. Sejm przyjął nowelizację ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, która może znacząco zmienić realia zatrudniania w Polsce. To jedna z najważniejszych zmian w obszarze kontroli rynku pracy w ostatnich latach – szczególnie dla firm korzystających z umów cywilnoprawnych.

Nowe przepisy mają na celu skuteczniejszą walkę z nieprawidłowościami w zatrudnieniu oraz większą ochronę pracowników. Jednocześnie przedsiębiorcy muszą przygotować się na rozszerzone kompetencje inspektorów i szybsze postępowania administracyjne.

Najbardziej przełomową zmianą jest rozszerzenie uprawnień inspektorów pracy. W praktyce oznacza to, że podczas kontroli inspektor będzie mógł samodzielnie wydać decyzję administracyjną o istnieniu stosunku pracy.

W trakcie prac legislacyjnych wprowadzono również kilka istotnych poprawek, które doprecyzowują nowe przepisy.

1. Uwzględnienie woli stron
Inspektor pracy będzie zobowiązany brać pod uwagę wolę stron zawierających umowę, o ile nie narusza ona prawa – w szczególności przepisów prawa pracy, zasad współżycia społecznego lub nie służy obejściu przepisów.

2. Szybsze rozpatrywanie spraw przez sąd
Wprowadzono 3-dniowy termin dla sądu na rozpatrzenie wniosku o uchylenie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji inspektora pracy lub zażalenia na postanowienie okręgowego inspektora pracy. W praktyce oznacza to znacznie szybsze procedury i ograniczenie przewlekłości postępowań.

3. Dłuższy okres ochronny dla przedsiębiorców
Ważną zmianą jest także wydłużenie okresu, w którym przedsiębiorca nie ponosi odpowiedzialności za wykroczenie polegające na zawarciu umowy cywilnoprawnej w warunkach właściwych dla umowy o pracę. Okres ten został wydłużony z 6 do 12 miesięcy, pod warunkiem że w tym czasie pracodawca dobrowolnie zawrze z pracownikiem umowę o pracę.

Rozwiązanie to dotyczy podmiotów, które zawarły takie umowy przed wejściem w życie nowych przepisów, a 12-miesięczny okres ochronny liczony będzie właśnie od momentu ich wejścia w życie.

Ważne, aby pamiętać, że nowelizacja została wprawdzie przyjęta przez Sejm, ale przepisy nie weszły jeszcze w życie. Ustawa musi jeszcze przejść prace w Senacie, a następnie musi zostać podpisana przez Prezydenta i opublikowana w Dzienniku Ustaw.

Jeśli proces legislacyjny zakończy się zgodnie z planem, przedsiębiorcy będą musieli w najbliższym czasie przygotować się na nową rzeczywistość kontroli zatrudnienia w Polsce.